دکتر فرهاد سمیعی

فوق تخصص رادیوتراپیک انکلولوژی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

بیوگرافی

دکتر فرهاد سمیعی هستم. رشته پزشکی عمومی و تخصص آنکولوژی را در دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران به اتمام رسانده ام . دوره های مختلفی از قبیل : برنامه ریزی درمان سرطان در هلند و برلین، دروه هم زمانی شیمی درمانی در بلژیک، دوره سرطان های زنان در لندن،کاشت مواد رادیو اکتیو در سر طان های چشم و پروستات را در تورنتو و دوره تخصصی FSA در دانشگاه لیون فرانسه گذرانده ام . در حال حاضر مدیر گروه رادیوتراپی آنکولوژی انستیتو سرطان دانشگاه تهران و دبیر انجمن علمی رادیو تراپی آنکولوژی ایران می باشم . همچنین عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران می باشم .

لطفا توضیحی درباره رشته خود بفرمایید؟

این رشته، یکی از رشته های نسبتا جدید پزشکی است. یعنی نسبت به رشته هایی مثل: زنان، داخلی، جراحی و کودکان که قدیمی هستند، جدیدتر است. در واقع حدود 50 الی 60 سال پیش وارد عرصه کاربرد بالینی پزشکی دنیا شده است. در ایران از دهه1340 در انستیتو دانشگاه تهران به عنوان اولین و قدیمی ترین رشته آنکولوژی کشور راه اندازی شده است . در حال حاضر بعد از حدود40 الی50 سال متخصصان ما، خدمات بسیاری در زمینه درمان تومورها جامد به صورت درمان بدون جراحی انجام داده اند. درمان هایی مثل: شیمی درمانی، رادیو تراپی، درمان های هورمونی . قابل ذکر است که 90 درصد سرطان های بدن را همین تومورهای جامد تشکیل می دهند.

تاریخچه ای از این رشته بفرمایید؟

در اواخر قرن 19 دانشمندان فیزیک روی اشعه کاتودی و ماهیت جنس نور تحقیق می کردند که با اثرات بیولوژیک یک اشعه مرموز برخورد کردند. آقای ویلیام کنراد در سال 1896 در آلمان هنگام بررسی اشعه کاتودی، اشعه ایکس را کشف کرد. دو سال بعد آقای هانری بکسل رادیو اکتیو را کشف کرد. در سال 900 1 دانشمندان متوجه شدند با نزدیک کردن اشعه رادیو اکتیو می توان رشد غیر معمول تومورهای سرطانی را متوقف کرد. در واقع شروع مفهوم درمان اشعه بین سالهای 1900 تا 1905بوده است . تاریخچه ای از این موضوع درموزه پزشکی لیون فرانسه با وسایل موجود است. از دهه 40 به بعد دستگاه هایی مثل کبالت و بعد از آن شتاب دهنده های خطی ساخته شد که این دستگاهها اشعه را متمرکز بر روی تومور می کردند. در دهه 50 داروهای شیمی درمانی بعد از تجاربی که از جنگ جهانی به دست آمده بود وارد عرصه کاربرد بالینی در پزشکی شد . در واقع تولد شیمی درمانی به صورت مدرن به نیمه قرن بیستم بازمیگردد. در دهه 70 و 80 داروهای بیشتری برای سرطان ساخته شد و استفاده از تکنیکهای اشعه، رادیو تراپی، پرتو درمانی و استفاده از داروهای جدیدتر در این رشته حجم عملیاتی بزرگتری پیدا کرد. یکی از تغییرات بزرگ دیگر، وارد شدن کامپیوتر به رادیو تراپی بود. ورود کامپیوتر این تکنولوژی را متحول کرد. مثلا: ما اگر توموری را در اعماق بدن از دو جهت هدف قرار می دادیم. در حال حاضر می توانیم درو تادرو بدن 360 درجه بچرخیم و از جهات مختلف بدن را مورد هدف قرار دهیم. این کار به وسیله کامپیوترممکن شد . در حال حاضر به دقت می توان در اعماق بدن با یک یا دو میلیمتر خطا، هدفی را با تابش از بین برد.

چه دستگاه های پاراکلینیکی در حوزه رشته شما وجود دارد؟

ما تقریبا در خط تشخیص سرطان کار نمی کنیم . همه رشته های پزشکی اعم از گروههای کودکان، داخلی، زنان، گوش، حلق و بینی و سایر رشته ها در با سرطان در ناحیه مربوط به رشته خود در بدن مواجه می شوند. آنها قسمت های سرطان را نمونه برداری و یا عمل می کنند. بعد از اینکه وجود سرطان تایید شد، در برنامه ریزی درمان سرطان با ما تماس می گیرند. در نتیجه ما پزشکی نیستیم که مریض بتواند مستقیم پیش ما بیاید. زمانیکه به ما مراجعه می کنند اگر نیاز به جراحی باشد، ما از متخصص جراحی ناحیه آسیب دیده کمک می گیریم . ولی قبل یا بعد از عمل جراحی اگر نیاز به نمونه برداری، درمان های دارویی، پرتو درمانی، درمان هورمون یا درمان های هدفمند باشد همکارن ما وارد عمل می شوند. در نتیجه ما در حوزه درمان فعالیت داریم .

آیا موسساتی وجود دارد که در زمینه پیشگیری و سلامت نگری فعالیت داشته باشد ؟

خیلی ممنون که این سوال را در مورد می پرسید. در بخشنامه پیشگیری از سرطان سازمان بهداشت جهانی، اولین پایه، پیشگیری از ورود سرطان است درواقع این سازمان می گوید با صرفه ترین رفتار سرطان از نظر هزینه، پیشگیری از آن است. آمارها نشان می دهد که تا 40 درصد سرطان ها قابل پیش گیری هستند و می توان با رعایت سبک سالم زندگی که شامل مواردی مثل: چه غذایی بخورند، چگونه غذا را نگه دارند، چگونه از آلودگی هوا جلوگیری کنند، از مشروبات و سیگار استفاده نکنند و موارد مشابه، از سرطان جلوگیری کرد. اگر به این موضوعات با دقت پرداخته شود نزدیک به 40 درصد سرطان ها کاهش می یابد. درحال حاضر بیش از 200 نوع سرطان وجود دارد، که از میان آنها 4 سرطان پستان، ریه، پروستات و روده بزرگ نیمی از این سرطان ها را تشکیل می دهد. البته در ایران به جای ریه باید از معده نام برد که شایع ترین تومور سرطانی می باشد. در هر کدام از این سرطان ها رفتارهایی وجود دارد که با اصلاح آن می توان از سرطان جلوگیری کرد. هزینه ای که سرطان در ابعاد تشخیصی، بیماری، مشکلات سلامت کار و درمان در جامعه ایجاد می کند آنقدر بزرگ است که هیچ جای دنیا دولت یا موسسات خصوصی یا خیریه به تنهایی مسئول سرطان تمام جامعه نیستند.کشورهایی مثل: انگلیس، فرانسه، کانادا، آمریکا و سنگاپور رفتارهای علمی و برخورد صحیحی با مسئله سرطان داشته اند. برنامه جامع ملی سرطان در ابعاد مختلف در واقع مشارکت دولت، نهادهای مردمی، مراکزخصوصی، خیریه و تقریبا تمام نهاد جامعه را می طلبد . دراین کشورها به اهمیت این موضوع و مبارزه با سرطان به عنوان یک وظیفه ملی نگاه می کنند . آنچه در کشور ما می گذرد این است که دانشگاه ها و متخصصین مختلف در مراکز دولتی و خصوصی زحمات زیادی می کشند ولی این برنامه ها جهت دار ویکسان سازماندهی نشده. درصورتی که ما باید دربرخورد با سرطان، برنامه جامع ملی داشته باشیم. در واقع برنامه پیشگیری به مفهوم کنترل عوامل خطرساز، در ایران بسیار کم رنگ است. رفتار دوم در زمینه تشخیص زودرس، آگاهی دادن به مردم است . این آگاهی دادن بسیار ارزشمند و کم هزینه است. تلویزیون، روزنامه ها و رسانه ها می توانند با آگاهی دادن به مردم آنها را بدون هزینه آموزش دهند. پایه سوم در برخورد با کنترل سرطان، تشخیص زود رس و درمان است . تشخیص صحیح و استفاده به موقع و درست از تجهیزات به دلیل گران بودن اهمیت بسیاری دارد و باید این امکانات به جا، به موقع و صحیح مورد استفاده قرار گیرد. استفاده صحیح از این امکانات موضوع پایه چهارم برخورد با سرطان می باشد . پایه چهارم، پیگیری و توانبخشی است بیمارانی که درمان می شوند یا بیماریشان کنترل می شود، باید در جامعه از نظر روحی، جسمی، کاری، مسئولیت اجتماعی و خانوادگی باز توانی شوند . خیلی از سیستم های مدرن به مسئله توانبخشی ارزش قائل هستند ولی متاسفانه این مسئله در کشور ما کمرنگ است . پایه آخر، مراقبت و درمان های تسکینی است. این موضوع منحصر به بیمارانی است که متاسفانه نمی توان بیماریشان را کنترل کرد. یعنی آن گروهی از بیماران سرطانی که بیماریشان پیش رونده است و با علم روز نمی توان آن را خوب کرد، بلکه باید بیماری را کنترل یا علائم را تسکین داد. در ایران متاسفانه فعالیت در مراقبت و درمان های تسکینی صفر است . در کشورمان بیمار که به این مرحله می رسد پزشکان آنها را با دادن مسکن به خانواده می سپارند . در صورتی که در کشورهای دیگر این بیماران را در خانه هایی مثل: خانه سالمندان نگهداری و مراقبت می کنند. اخیرا ما در انستیتو سرطان دانشگاه تهران یک مرکز طب تسکینی راه اندازی شده ولی حقیقت این است که این مسئله باید در کل کشور به صورت علمی به کار گرفته شود .

درآینده ممکن است این بیماری کاملا قابل علاج باشد ؟

بهترین پاسخ این است که بگوییم سوال اشتباه است. زیرا سرطان یک عنوان کلی است و حدود بیش از 200 بیماری تحت عنوان سرطان داریم؛ که اگر این بیماری ها را جزیی تر کنیم بیش از 200 نوع سرطان می شود . درمیان این سرطان ها ، بیماری هایی داریم که 99 درصد شانس بهبودی دارد، مثل سرطان پوست . این ابتدای مثبت و خوشبینی طیف است و انتهای بدبینی طیف، بعضی بیماری هاست که تنها 5 درصد شانس موفقیت در آنها وجود دارد، مثل تومورهای سرطانی مغز . پس بهبود سرطان ها بسته به نوع بیماری و بسته به وسعتی که در بدن پیدا می کند؛ می توانند کنترل و یا درمان قطعی یابد.

آینده رشته را در ایران چگونه می بینید؟

این موضوع خیلی نکته کاربردی و اجتماعی زیبایی است. در حال حاضر طبق آمارهای بهداشت جهانی ما نیاز بیشتری به متخصصین این رشته در ایران داریم. ولی با این حال ما در آینده از نظر نیروی انسانی مشکلی نخواهیم داشت . مشکل بزرگ توزیع نامناسب این متخصصین است. اگر ما بخواهیم خدمت یکسان به همه مردم بدهیم؛ باید توزیع مناسب متخصص و مراکز تخصصی در کل کشور داشته باشیم. در حال حاضر نیمی از متخصصین کشور در تهران مستقر هستند که این مفهوم بسیار نا خوشایندی است . این مسئله نشان دهنده این است که متخصصین ما علاقه دارند در تهران خدمت کنند. فکر میکنم این مشکل در تمام مسائل علمی و پزشکی وجود دارد و این وظیفه وزارت بهداشت و انجمن رادیو تراپی است که توزیع نیروی متخصص را با توجه به توزیع جمعیت تنظیم کند .

و سخن آخر؟

نکته مهمی که در زمینه سرطان وجود دارد این است که سازمان ملل در سال 2000 و 2001 با توجه به پیشرفت مفهوم سرطان، از این بیماری به عنوان «تهدید پنهان» نام برده است و به سران کشور ها در زمینه این بحران خاموش هشدار داده است. در وزارت بهداشت 30 سال پیش اداره ای با عنوان «اداره مبارزه با سرطان» داشتیم که منحل شد. در حال حاضر به مسئله مبارزه با سرطان، تنها در معاونت سلامت، به عنوان جزیی از بیماری های غیر واگیر پرداخته می شود که این مجموعه رای تدوین برنامه ی جامع ملی مبارزه با سرطان مناسب نیست . خواهش ما از مسئولین این است با صلاحدید علمی و اجتماعی به بررسی این موضوع بپردازند و اینکه ما دوباره سازمان مبارزه با سرطان داشته باشیم تا تمام نهادهای خصوصی، مردمی، دولتی، شهرداری ها، مدارس و غیره به ندای آن سازمان برای مبارزه با سرطان پاسخ مثبت دهند.

نشانی مطب

تهران، خیابان دکتر فاطمی غربی، پلاک ۲۴۶، کدپستی ۱۴۱۸۶۳۶۱۶۳
تلفن : ۶۶۴۳۵۱۴۹ ، ۶۶۹۴۰۷۲۱